Boşanma süreci, taraflar için hem duygusal hem de hukuki açıdan oldukça karmaşık dönemdir. Özellikle çocuk sahibi olan ailelerde, bu süreçte en hassas konulardan biri velayet konusudur. Toplumda yaygın olarak bilinenin aksine, anlaşmalı boşanma sonrasında velayet davası açmak mümkündür. Çünkü velayet konusu hakkında verilen kararlar kesin hüküm teşkil etmez ve çocuğun üstün yararı, çocuğun menfaati doğrultusunda her zaman yeniden hükme bağlanabilir.
Anlaşmalı Boşanmada Velayet Nasıl Belirlenir?
Anlaşmalı boşanma, tarafların boşanma ve boşanmasın sonuçları konusunda, nafaka, tazminat, mal paylaşımı, ziynet eşyaları, velayet ve kişisel ilişki gibi tüm meselelerde uzlaşarak mahkemeye başvurduğu bir boşanma türüdür. Bu davada tarafların kendi iradeleriyle oluşturdukları boşanma protokolü, hâkim tarafından incelenir ve protokol hukuka uygun görüldüğü takdirde onaylanır.
Ancak velayet konusunda yapılacak her düzenleme, ortak çocuğun üstün yararı dikkate alınarak değerlendirilir. Taraflar protokolde istedikleri gibi bir velayet düzenlemesi yapmış olsalar bile, hâkim bu düzenlemenin çocuğun menfaatine uygun olup olmadığını re’sen kontrol etmek zorundadır. Örneğin yeni doğan bir bebeğin velayetinin babaya verilmesi gibi çocuğun bakımını olumsuz etkileyecek bir karar, hâkim tarafından kabul edilmeyebilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesi de bu durumu açıkça belirtir:
“Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.”
Bu nedenle anlaşmalı boşanma davasında protokol uyarınca velayet kararı verilmiş olsa bile, bu karar sonradan değiştirilebilir niteliktedir.
Anlaşmalı Boşanmadan Sonra Velayet Davası Açılabilir mi?
Anlaşmalı boşanma davası sonrasında velayet davası açılmasının önünde hiçbir yasal engel yoktur. Çünkü velayete ilişkin mahkeme kararları kesin hüküm oluşturmaz; değişken kararlardır ve çocuğun yaşam koşulları değiştikçe yeniden değerlendirilebilir.
Velayet davası açılabilmesi için mutlaka yeni bir durumun ortaya çıkması gerekir. Bu yeni koşullar, çocuğun üstün yararını etkileyen nitelikte olmalıdır. Bu yeni koşullara örnek olarak şu durumlar gösterilebilir;
- Velayeti alan ebeveynin çocuğa yeterli bakım sağlayamaması,
- Çocuğun eğitim veya sağlık ihtiyaçlarının yeterince karşılanmaması,
- Ebeveynin yaşam koşullarının ciddi şekilde değişmesi (evlilik, taşınma, ekonomik çöküş vb.),
- Çocuğun velayeti alan ebeveyni istememesi,
- Ebeveynin çocuğa kötü muamelede bulunması gibi nedenler velayet davası açmak için yeni gerekçeler olabilir.
Bu nedenle anlaşmalı boşanma ile verilen velayet kararı sonrasında ebeveynler, ortaya çıkan yeni durumları ispatlayarak velayet değişikliği davası açabilir.
Velayet Davası Açmak İçin Bir Süre Var mı?
Kanunda ya da Yargıtay içtihatlarında anlaşmalı boşanmadan sonra velayet davası açılmasına ilişkin belirli bir süre bulunmamaktadır. Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra, çocuk reşit olana kadar her zaman velayet davası açılabilir. Boşanmanın üzerinden 1 ay da geçmiş olabilir, 5 yıl da geçmiş olabilir. Önemli olan çocuğun menfaatini etkileyen yeni bir olgunun ortaya çıkmasıdır.
Velayet Davasında Hâkimin Rolü
Velayet davalarında hâkim, tamamen çocuğun üstün yararı ilkesine göre hareket eder. Tarafların taleplerinden bağımsız olarak, çocuğun fiziksel, psikolojik, sosyal ve eğitimsel ihtiyaçlarını kimin daha iyi karşılayacağını değerlendirir. Bunun değerlendirmeyi yaparken;
- Sosyal inceleme raporu,
- Pedagog görüşü,
- Ebeveynlerin yaşam koşulları,
- Çocuğun görüşü (yaşına uygun ise),
- Okul ve sağlık kayıtları
gibi birçok unsur dikkate alınır.
Bu kapsamda Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesi de boşanma sürecinde hâkime geniş yetkiler tanır. Çocukların bakımı, korunması ve barınması gibi konularda hâkim re’sen gerekli önlemleri alabilir.
Özetle, anlaşmalı boşanma davasında verilen velayet kararı değiştirilebilir bir karardır. Çocuğun üstün yararını etkileyen yeni koşullar ortaya çıktığında, taraflar her zaman velayet davası açabilir. Bu süreç uzmanlık gerektirdiğinden, hak kaybı yaşamamak için alanında deneyimli İstanbul boşanma avukatı ile hareket etmek en sağlıklı yol olacaktır.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Anlaşmalı boşandıktan sonra velayet davası açabilir miyim?
Evet, anlaşmalı boşanmadan sonra velayet davası açılabilir. Velayet kararları kesin hüküm niteliğinde olmadığı için yeni koşullar oluştuğunda her zaman değiştirilebilir.
Anlaşmalı boşanmadan sonra velayet davası açmak için belirli bir süre var mı?
Hayır. Boşanma kesinleştikten sonra çocuk reşit olana kadar istenildiği zaman velayet davası açılabilir.
Velayet davası açabilmek için hangi şartlar gerekir?
Çocuğun üstün yararını etkileyen yeni durumların ortaya çıkması gerekir. Örneğin ebeveynin yaşam koşullarının değişmesi, çocuğun ihmal edilmesi veya çocuğun diğer ebeveyni istemesi gibi nedenler dava gerekçesi olabilir.
Anlaşmalı boşanmada verilen velayet kararı neden kesin hüküm sayılmaz?
Çünkü velayet, çocuğun menfaati doğrultusunda her zaman değiştirilebilen bir karardır. Hâkim, velayeti çocuğun ihtiyaçlarına göre yeniden düzenleyebilir.
Velayet davası ne kadar sürer?
Davanın süresi, delillerin toplanması, sosyal inceleme raporu, pedagog görüşü gibi faktörlere göre değişir. Genellikle birkaç ay ile bir yıl arasında sonuçlanabilir.
Çocuk kaç yaşından sonra kendi velayetini seçebilir?
Kesin bir yaş sınırı olmamakla birlikte genellikle 8 yaşından büyük çocukların görüşü pedagog eşliğinde alınır ve çocuğun tercihi hâkim tarafından dikkate alınır.
Velayet davasında geçici velayet verilir mi?
Velayetin değiştirilmesi davalarında geçici velayet talepleri çoğunlukla reddedilir, çünkü çocuk hâlihazırda bir ebeveynin velayeti altındadır. Mahkeme genellikle nihai kararı bekler.
Velayet davasıyla birlikte nafakanın kaldırılmasını isteyebilir miyim?
Evet. Velayet değişikliği davasıyla birlikte iştirak nafakasının kaldırılması, artırılması veya yeniden düzenlenmesi talep edilebilir.
Anlaşmalı boşanmadan hemen sonra velayet davası açılabilir mi?
Açılabilir ancak başarılı olabilmek için yeni koşulların ortaya çıkmış olması gerekir. Mevcut durumu ispatlayan ebeveyn davayı kazanabilir.
Velayet davası açmak için avukat tutmak zorunlu mu?
Zorunlu değildir ancak süreç teknik ve hassas olduğundan hak kaybı yaşamamak için uzman bir İstanbul boşanma avukatından hukuki destek alınması önerilir.
