Aile Konutu Şerhi Nedir?
Evlilik eşler arasında sadece duygusal bir birliktelik oluşturmakla kalmaz aynı zamanda hukuki bir ortaklık da oluşturur. Eşlerin evlilik hayatını sürdürdükleri ev ise “aile konutu” olarak adlandırılır. Aile konutu, tarafların birlikte yaşadığı ve hayatlarını sürdürdükleri yerdir. Ancak bazen eşlerden biri, diğerinin bilgisi veya rızası olmadan bu evi satmak, devretmek ya da ipotek ettirmek isteyebilir. İşte bu işlemlerin önüne geçmek için aile konutu şerhi oldukça önemlidir.
Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi gereğince, aile konutu üzerindeki tasarruf işlemleri için diğer eşin açık rızası gerekir. Bu maddeyle, eşlerden birinin tek taraflı işlemleriyle diğer eşin mağdur edilmesinin önüne geçilmek istenmiştir.
Aile Konutu Nedir?
Aile konutu, eşlerin evlilik süresince birlikte yaşadığı, ortak konutu ifade eder. Eşlerin resmi ikametgah adresi genellikle aile konutu olarak kabul edilir. Bu konut, tarafların barınma, konaklama gibi ihtiyaçlarını karşıladığı gibi evlilik birliğinin devamlılığında da merkezi bir rol oynar.
Aile Konutu Şerhinin Önemi
Aile konutu şerhi, tapu kaydına işlenen bir tedbir niteliğinde bir şerhtir. Eşlerin tek başlarına ortak konut üzerindeki mülkiyet haklarını kullanmasını sınırlar. Yani, şerh bulunan bir taşınmaz üzerinde satış, ipotek veya devir işlemleri diğer eşin yazılı rızası olmadan yapılamaz.
Bu şerh sayesinde:
- Eşlerden biri, diğerinin haberi olmadan evi satamaz.
- Konut üzerine tek taraflı ipotek konulamaz.
- Ortak yaşam alanının ortak bir karar alınmadan kaybedilme ihtimali engellenir.
Aile konutu şerhi, özellikle konutun tek bir eş üzerine kayıtlı olduğu durumlarda diğer eşin mağduriyetini önleyen en etkili hukuki korumadır.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
Aile konutu şerhi koydurmak için genellikle dava açmaya gerek yoktur; tapu müdürlüğüne yapılacak idari bir başvuru yeterlidir.
Başvuru süreci şu şekildedir.
- Eşlerden biri, ortak konutun bulunduğu tapu müdürlüğüne başvuruda bulunur.
- Evlilik cüzdanı veya nüfus kayıt örneği ibraz edilir.
- Adres kayıt belgesi ile taşınmazın aile tarafından fiilen kullanıldığı ispatlanır.
- Başvuruyu her iki eşte yapabilir.
- Tapu müdürlüğü gerekli incelemeyi yaptıktan sonra tapu kaydına “aile konutudur” şerhini işler.
Bu işlem için herhangi bir harç ödenmez ve birkaç gün içinde sonuçlanır.
E-Devlet Üzerinden Aile Konutu Şerhi İşlenmesi
Günümüzde aile konutu şerhi işlemleri artık e-Devlet üzerinden de kolayca başlatılabilmektedir.
E-Devlet’ten Aile Konutu Şerhi Başvurusu Nasıl Yapılır?
- E-Devlet sistemine giriş yapılır.
- Arama kısmına “Tapu Müdürlüğü Başvuru Sorgulama ve İşlemleri (TAKBİS)” yazılır.
- “Aile Konutu Şerhi Başvurusu” seçeneği üzerinden işlem başlatılır.
- Başvuru formunda istenen bilgiler (taşınmaz bilgisi, eş bilgileri vb.) doldurulur.
- Gerekli belgeler (nüfus kayıt örneği, evlilik cüzdanı, adres belgesi) dijital ortamda sisteme yüklenir.
- Başvuru tamamlandıktan sonra sistem üzerinden tapu müdürlüğüne iletilir.
Tapu müdürlüğü, belgeleri inceledikten sonra eşlere kısa mesaj (SMS) ile bilgi verir. Onay sonrası tapu kaydına “Aile Konutudur” şerhi işlenir.
Not: İşlemin onaylanabilmesi için eşlerin sistemdeki kimlik ve adres bilgilerinin doğru olması gerekir. Eksik bilgi veya belge olması durumunda başvuru reddedilebilir.
Aile Konutu Şerhi Davası Ne Zaman Açılır?
Tapu müdürlüğü aile konutu şerhi işlenmesi başvurusunu reddederse yada eşlerden biri şerhin koyulmasına karşı çıkarsa, aile mahkemesinde dava açılması gerekir.
Mahkeme, evin gerçekten aile konutu niteliğinde olup olmadığını, tarafların birlikte yaşayıp yaşamadığını araştırır. Delil olarak ikametgah kayıtları, tanık beyanları ve belediye kayıtları kullanılabilir.
Aile Konutu Şerhi Satışa Engel midir?
Aile konutu şerhi bulunan bir ev, diğer eşin açık yazılı onayı olmadan satılamaz, devredilemez veya ipotek edilemez.
Tapu müdürlükleri bu tür işlemlerde diğer eşin rızasını yazılı belgeyle görmek zorundadır.
Aile Konutu Şerhi Hangi Taşınmazlara Konulabilir?
- Eşlerin birlikte yaşadığı mesken niteliğindeki konutlara,
- Malik eşin adına kayıtlı taşınmazlara konulabilir.
Kiralanmış evlerde ise malik değil, kiracı olan eş sulh hukuk mahkemesinden tedbir talebinde bulunabilir.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?
Aile konutu şerhinin kaldırılması iki şekilde mümkündür:
1. Tapu Müdürlüğü Aracılığıyla (İdari Başvuru)
- Her iki eşin birlikte başvurması gerekir.
- Evliliğin sona erdiğini gösteren belge (nüfus kayıt örneği veya boşanma kararı) ibraz edilir.
- Başvuru sonucunda tapudan şerh birkaç gün içinde kaldırılır.
2. Mahkeme Kararı ile Kaldırma
Eşlerden biri şerhin kaldırılmasına karşı çıkarsa, şerhi kaldırmak isteyen tarafın dava açması gerekir.
Mahkeme şu hususları değerlendirir:
- Evliliğin resmen sona erip ermediği,
- Konutun aile yaşamı için kullanılmaya devam edip etmediği,
- Eşlerin fiilen birlikte yaşayıp yaşamadığı.
Mahkeme, bu koşulların ortadan kalktığına kanaat getirirse şerhi kaldırır.
Sıkça Sorulan Sorular
Ortak konuta aile konutu şerhi işletmek zorunlu mudur?
Hayır, zorunlu değildir. Ancak şerh işlenmezse diğer eşin onayı olmadan evin satılması, ipotek edilmesi riskleri ortaya çıkar.
Ev sadece bir eşin adına kayıtlıysa yine de şerh konulabilir mi?
Evet, malik olmayan eş tarafından şerh konulabilir.
Aile konutu şerhi tapuda nerede görünür?
Tapunun “beyanlar hanesi” kısmında görünür.
Şerh varken ev satılırsa ne olur?
Diğer eş satış işleminin iptali için dava açabilir. Mahkeme, satış işlemini geçersiz sayabilir.
Hangi taşınmazlara şerh konulabilir?
Sadece konut olarak kullanılan taşınmazlara. Arsa, iş yeri veya yazlıklar bu kapsamda değildir.
Şerh kaldırma işlemi ne kadar sürer?
Tarafların anlaşması halinde birkaç gün içinde tapudan kaldırılabilir; dava açılırsa birkaç ay sürebilir.
Aile konutu şerhi olan ev üzerine ipotek konulabilir mi?
Hayır, diğer eşin yazılı rızası olmadan ipotek konulamaz.
Mirasçılar aile konutu şerhi olan evi satabilir mi?
Hayır. Önce şerhin kaldırılması gerekir.
Dava yoluyla şerh nasıl kaldırılır?
Eşlerden biri mahkemeye başvurur, mahkeme konutun artık aile konutu olmadığını tespit ederse şerhi kaldırır.
